ሞርገን ብላደት ዝተብሃለ ፍሉጥ ጋዜጣ ነርወይ #ፋሽስት ኣብይ ኣሕመድ እቲ #ዝኸፍአ መራሒ ሃገር ክብል #ዝሓመቑ መራሕቲ ሃገራት ዓለም 2021 ዓመተ ፈረንጂ ኢሉ ኣብ ዘውፀኦ ስፍሕ ዝበለ ትንታነ ዕላዊ ገይሩ።

እቲ ጋዜጣ ነዚ ዝፀብፀበ ኪኢላታትን ተማራመርቲን ሰላምን ጎንፅን ኣዘራሪቡ #ረቛሒታት መሪሕነት መራሕቲ ሃገራት ዓለም 2021 ዓ/ም ፈረንጂ ብምግምጋም ሕማቕ መራሒ ሃገር ኽብል መደምደምታ ኣቕሚጡ ኣሎ።

ቀዳማይ ሚኒስትር ኢትዮጵያ ኣቢይ ኣሕመድ ካብ ተሸላሚ ኖቤል ሰላም ናብ ዓውደ ኲናት ዝገስገሰ መራሒ ኢሉ ሓተታኡ ዝፈለመ ጋዜጣ ሞርገን ብላደት ንናይ ባዕሉ ህዝቢ #ጥሜት ከም መሳርሒ ኲናት ተጠቒሙ ዘህልቕ ዘሎ ኣብ ዓለምና ዝኸፈአ መራሒ ሃገር ኽብል ፀብፂቡ።

ኣብ 41 ዓመቱ ብ2018 ናብ ቀዳማይ ሚኒስትርነት እንትምዘዝ ሓዱሽ ናይ ራህዋን ሰላምን ዘመን ከምፅእ እዩ ዝብል እምነት ተነቢርሉ ዝነበረ ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ውሽጢ ሃገር፣ ኣብ ኢትዮጵያውያን ዳያስፖራን ኣብ ሃገራት ምዕራብን ኣቢይ ፍርቂ ገፁ ፖለቲከኛ ፍርቂ ገፁ ድማ መሲህ እዩ ዝመስል ነይሩ።

ኣብይ ኣሕመድ ብሰፊሕ ፖለቲካዊ ሪፎርምታት ገይሩ ነዛ ልዕሊ 90 ብሄር-ብሄረሰባት ብዙሕነት ዘለዉዋ ሃገር ኣተሓባቢሩ ናብ ሓደ ናይ ምምፃእ ፖለቲካዊ ሸቶ ኣለዎ ዝብል እምነት ነይሩ፡፡ በቲ እዋን ዝነበሮ ቅቡልነት ኣቢይ ኣሕመድ እቲ ዘይከኣል ዝመስል ዝነበረ ኩነታት ናይታ ሃገር ብግቡእ ክኣልዮ ዝኽእል ዝነበረ መራሒ መንግስቲ እዩ ነይሩ ይብል እቲ ፀብፃብ ።

ኣብ 2018 ዓ/ም ምስተመረፀ ቀልጢፉ እሱራት ፖለቲካ ፈቲሑ፣ ንሚድያታት ዝሓሸ ናፅነት ሂቡ፣ ከምኡውን ን20 ዓመት ዝፀንሐ #ዶባዊ ጎንፂ ኢትዮ-ኤርትራ ታሪኻዊ ብዝበሃል ስምምዕነት ሰላም ኣቢሉ ጠጠው ኣቢልዎ ይብል ጋዜጣ ሞርገን ብላደት።ነዙይ ከዓ ብ2019 ሽልማት ኖቤል ሰላም ረኺቡ።

ኣብይ ኣብ ኦስሎ ሽልማት ኖቤል ሰላም እንትቕበል ምስ ዝተወሰኑ ኣባላት ኪኢላታት ፓነል ጋዜጣ ሞርገን-ብላደት ኮይና ኣብቲ ፅምብል ተረኺባ ዝተዓዘበት ተመራማሪት ፖለቲካል ሳይንስ ፕሮፌሰር ሊስ ራክነር ሽዑ ኣብይ ‘ውሽጡ ቅሱን ኣይመስልን ነይሩ’ ምስ በለት ሽዑ ቀልዲ ብዝመስል ወግዒ ‘‘እዚ ሰብኣይ ከም ኦባማ ቁፅሪ 2 ዓይነት ምዃኑ ድዩ፣ ኣብዘይግዚኡ ቀዲሙ ሽልማት ዝዋሃቦ’’ – ኢለ ተዛሪበ ነይረ ትብል።

በቲ ኖቤል ተሸፊኑ ፀኒሑ ሕዚ ዝተገለፀ ነገር ግን ብፖለቲካ ይኹን ብኢኮኖሚ፣ ኢትዮጵያ ብዘይ መጠን ተናጊዓ ኣላ። ኣብ ትሕቲ እዚ ናይ ኖቤል ሽፋን ግን ናይ #ኢትዮጵያ ናይ ብሄር ጎንፂታት (ethnic conflict) ምንትኽታኹ ቀፂሉ እዩ።

ብምኽንያት #መሬት ነባር ጎንፂታት ይቕፅሉ ኣለዉ ፣ #ምልኪ ይሰፍን ኣሎ፣ #ዓርሰ ምሕደራ ዝያዳ ኣብ ሓደጋ ይወድቕ ኣሎ። #ምቕንፃላት (መቕተልቲ) ከም መሳርሒ ፖለቲካ እንደገና ተጋዲዶም መፂኦም እዮም። ብ2019 ክረምቲ ናይታ ሃገር #ኤታማጆር ሹምን ፕሬዚደንትን ሓለፍትን ክልል ኣምሓራን ኣብ ሓንቲ ለይቲ ተቐቲሎም። ኣብቲ ቐፂሉ ዝመፀ ዓመት እውን እቲ ፉሉጥ #ሙዚቀኛ ኦሮሞ ሃጫሉ ብተመሳሳሊ ተቐቲሉ።

ንዙይ ተኸቲሉ ኣብ ዝተኻየደ #ሰልፊ ተቓውሞውን ልዕሊ 200 ሰባት ተቐቲሎም እዮም። ኣቢይ እቶም ብደምቢ ዝፍለጡ #መንገዲታት ምልኪ ተጠቒሙ እዩ ግብረ- መልሲ ዝህብ፣ ንኣብነት ከም #ብጃምላ ምእሳርን #ኢንተርኔት ምቁራፅን ይገልፅ እቲ ጋዜጣ።

ልክዕ ኣብቲ እዋን ኣቢይ ንጥምረት #ፓርቲ ኢህወዴግ ናብ ፓርቲ ብልፅግና ዝቐየረሉ ጊዜ ነይሩ። ኮር ሓይሊ ጥምረት ኢህወዴግ ዝኾነ ህወሓት ከዓ ንጎኒ ተደፊኡ። ህወሓት ናይ ኣቢይ ራእይ ኣይቕበልን ኢሉ ናብ ማሕበራዊ መሰረቱ ዝኾነ ትግራይ ተመሊሱ እዩ።

ኣብ 2020 ክረምቲ ክካየድ ዝነበሮ መረፃ፣ ኣቢይ ብምኽንያት ለበዳ ኮሮና ኣሳቢቡ ኣመሓላሊፍዎ እዩ። ኣብ ትግራይ ግን እዚ መረፃ ምንዋሕ ኣቢይ ሓይሉ ንምጥንኻር ዝገብሮ ሽጣራ ተገይሩ ተወሲዱ። ብምዃኑውን #ህዝብን መንግስትን ትግራይ ብ4 ጳጉሜን ንፕላን ኣቢይ ነፂጎም መረፃ ኣካዪዶም። እቲ መረፃ ግን ብሃገር ደረጃ ኣፍልጦ ኣይተዋሃቦን። ከም መቕፃዕቲውን #ትግራይ ናይ ባጀት ክልከላ ተገይሩላ።
ብዙሕ ከይደንጎየ ድማ ኣቢይ ኣብ ክረምቲ 2020 ዓ/ም/ፈ ሃንደበታዊ ሓይልታቱ #ንሓይልታት ኣምሓራን ኤርትራን ዓዲሙ ናብ ትግራይ ዘዋስኑ ዶባት ምስ ኣዋፈረ፣ #ሓይልታት ትግራይ ኣብቶም ከበባ ዝፈፀምሉ ሓይልታት ስጉምቲ ወሲዱ ይብል ፍሉጥ ጋዜጣ ሞርገን ብላደት ።

ሓይሊታት ኣቢይ ኸዓ ሕጊ ክነኽብር ብዝብል #ንትግራይ ወሪሮም። #ሰራዊት ኤርትራን #ሓይልታት ኣምሓራን እዉን ኣቢይ ንምሕጋዝ ብዝብል ሉዓላዊ ዶብ ጢሒሶም ናብ ትግራይ ብምእታው ሕዳር 2020 #ሕድሕድ ኲናት ኢትዮጵያ ጋህዲ ኮይኑ ይብል እቲ ጋዜጣ።

ኣብ ኒው ዩኒቨርስቲ ኦስሎ ኮሌጅ ሰላምን ጎንፅን ኣብ ጉዳያት ምብራቕ ኣፍሪቃ ተማራማሪን ዝኾነ ፕሮፌሰር ሸቲል ትሮንቮል፣ ተጋሩ ነቲ ኣቢይ ምስ ኤርትራ መጀመርያ ዝገበሮ ስምምዕነት ሰላም ክጣራጠርዎን ክፈርሖን ምኽንያታዊ እዩ ነይሩ ዝብል እምነት ከምዝነበሮ ይገልፅ።

ኣብ ቀረባ እዋን ዝታሓተመ ኒውዮርክ ታይምስ እውን እቲ ናይ #ትግራይ ኲናት ኣቢይ ከምዝብሎ፣ #ሓይልታት ፌደራል ብትግራይ ስለዝተጠቕዑ ሕጊ ንምኽባር ዝተገበረ «ኣገዳዲ ኲናት» ዘይኮነስ «ሓሲብሉ ዝኣተዎ ኲናት እዩ» ክብል ብስፍሓት ፀብፂቡ እዩ።

ኮሚቴ ኖቤል ሰላም ኖርወይ፣ ኣፍቲ ኒውዮርክ ታይምስ «ኣቢይን፣ ክልቲኦም ናይ ሓባር ፀላኢና ንዝብልዎ ህወሓት ንኽወቅዕ ኢሉ ምስ #ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ታሓባቢሩ እዩ» ንዝብል ዘቃለዖ መደምደምታ መልሲ ክህበሉ ታሓቲቱ መልሲ ንዘይምሃብ መሪፁ እዩ ይብል እቲ ጋዜጣ።

ርክብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ንዝሓለፉ 30 ዓመት ዘፅንዕ ዝነበረ ፕሮፌሰር ሸቲል ትሮንቮል፣ እዚ ብኒውዮርክ ታይምስ ግልፂ ምውፅኡ ኣቢይ ናይ ባዕሉ ህዝቢ ንኽጭፍጭፍ ምስ ካሊእ ባዕዲ ሃገር ከምዝሸረሐ ዘርእይ እዩ ኢሉ- ቀፂሉውን ትግራይ እዙይ ይግበር ከምዝነበረ ብእዋኑ ፈሊጣ ነይራ እያ ብምባል እቲ ኲናት ብድንገት እዩ ተላዒሉ ዝብል ዘረባ ብምፅራር እዚ ኲናት እዚ ኣብ ኣፍሪካ እቲ ዝያዳ ቀዲሙ ምምፅኡ ብግልፂ ዝፍለጥ ዝነበረ እዩ፣ ኢለ ይኣምን ይብል ሸቲል ትሮንቮል።

ሎሚ ድሕሪ እቲ ልዕሊ ሓደ ዓመት ዘቑፀረ ኲናት እቶም መጠንቀቕታታት #ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት፣ #ጃምላዊ ምድፋር ደቂ ኣንስትዮ፣ #ኣሰቃቂ ምቕታልን፣ #ጥሜት ከም መሳርሒ ኲናት ምጥቃምን ዝብሉ ጉዳያት ካብ «ዘይተራጋገፁ ሓበሬታታት» ዝብል ኣገላልፃ ሓሊፎም ናብ ብግልፂ «ኣዝዩ ቡዙሕ መርትዖታት ክቐርበሎም ዝኽእሉ ሓቅታት» ዓብዮም ኣለዉ።

ከም ሓበሬታ ሕቡራት መንግስታት ኣብይ #ሰብኣዊ ሓገዝ ናብ ህዝቢ ከይበፅሕ ንትግራይ ዓፅዩዋ እዩ ዘሎ። ኣምንስቲ ኢንተርናሽናልን ሂዩማን-ራይትስ ዎችን ድማ ኣብ ቀረባ እዋናት ብዝገበርዎ ምፅራይ #ተጋሩ ብሓይሊታት ኣምሓራ ብጃምላ ከምዝተቐተሉን ካብ ቦትኦም ከምዝተማዛበሉን ፀብፂቦም እዮም።

ኣብቲ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ቀፂሉ ዘሎ ኲናት ኣብ ትግራይ ብውሑዱ ህይወት 50 ሺሕ ስቪላት ከምዝተቐጠፈ ይግመት። ብተወሳኺውን እቲ ሞት ብሰንኪ ጥምየት፣ ሕማምን ስእነት ግልጋሎት ሕክምናን ይውስኽ ኣሎ። ከም ሳዕቤን እዚ ኲናት ድማ ብቐጥታ ይኹን ብተዛዋዋሪ ናይ ኣማኢት ኣሽሓት ሂወት ኣፍታ ሃገር ከምዝጠፍአ ይግመት።

ብመሰረት ሓበሬታ ሕቡራት መንግስታት ድማ ይብል እቲ ጋዜጣ ኣስታት ፍርቂ ሚልዮን ህዝቢ ትግራይ ኣብ ከቢድ #ዓፀቦ ጥሜት ከምዘሎን 5.2 ሚልዮን ህዝቢ ከዓ ሕፁፅ ሓገዝ ብቕልጡፍ ኣብ ዝደልዩሉ ኩነታት ይርከብ። ብሰንኪ እቲ ኲናት እዉን 1.2 ሚልዮን #ተጋሩ ካብ ምዕራብ ትግራይ ብኣስገዳድ ተማዛቢሎም እዮም።

ካብ ዝሓለፈ ክረምቲ ንነዘ #ኣብይ ኣሕመድ ነዳዲ፣ ምግቢን መድሓኒትን ንትግራይ ከይኣቱ ከልኪሉ እዩ። ፍሉይ ልኡኽ ኣሜሪካ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ነበር ጀፈሪ ፌልትማን ኣቢይ ኣሕመድ፣ ኣብ ሓደ ማዓልቲ ጥራሕ፣ መራሒ ሲርያ ዝነበረ #በሽር ኣልዓሳድ ኣብ ውሽጢ 10 ዓመት ካብ ዝገበሮ ንላዕሊ ቁፅሪ ዘለዎም ሰራሕተኛታት ሕቡራት መንግስታት ሰጕጉ እዩ ይብል።

ፌልትማን ኣብ ወርሒ ሕዳር ከምዝፀሓፎ «ዝኾነ ይኹን #ወታደራዊ ዓመፅ ዝፃወር መንግስቲ የለን፣ እዙይ ንርዳእ ኢና፤ ግን ዝኾነ ይኹን መንግስቲ ኸዓ ውፅኢቱ ናይ ባዕሉ ዜጋታት ብጃምላ ብጥሜት ዘርግፍ ፖሊሲታት ቀሪፁ ኣይፈልጥን» ይብል።

ነዚ እዩ’ውን ሸቲል ትሮንቮል እዚ ተፈጢሩ ዘሎ ኣዝዩ ሕማቕ ኩነታት ኣቢይ ኣሕመድ ፉሉይ ሓላፍነት ይወስድ ኢሉ ዝኣምን።ድሕሪ እቲ ኲናት እንትንዕዘብ፣ ኣቢይ ኣሕመድ ኮነ ኢሉ ተጋሩ ኣፍታ ሃገር ብፀላኢነት ክረኣዩ ዝገብር ኩነታት ፈጢሩን ኣዕሚቑን እዩ ይብል ።

ኣብ 2021 ኣቢይ ንትግራይ «ናይታ ሃገር ናይ ሞንሽሮ ፅኪ» ወይከዓ ካንሰር ንተጋሩ ኻዓ «ፃህያይ»፣ ንህወሓትውን «ካብ ጉድጓዳ ወፂኣ ከምዘይትምለስ ነዊሕ ርሕቐት ዝኸደት ኣንጭዋ» ኢሉ ገሊፅዎም እዩ። ኣቢይ ንተጋሩ

መትከል ሚድያhttp://www.metkelmedia.com

Share.

Leave A Reply